Barwniki

barwnikiBarwniki – substancje rozpuszczalne w rozpuszczalnikach lub odpowiednich kąpielach, barwiące bezpośrednio lub wytwarzające barwniki na materiale barwionym oraz substancje nierozpuszczalne, stosowane do barwienia w postaci rozdrobnionych cząstek stałych (pigmenty).

Barwniki dzielą się na n a t u r a l n e, występujące zarówno w organizmach roślinnych i zwierzęcych – barwniki naturalne organiczne, jak i w minerałach -barwniki naturalne nieorganiczne oraz na barwniki syntetyczne, będące produktami syntezy chemicznej.

W farbiarstwie domowym najczęściej są stosowane barwniki barwiące bezpośrednio, absorbowane przez materiał barwiony wprost z kąpieli o odczynie obojętnym (np. wodnej), zasadowym lub kwaśnym.

Barwniki wytwarzane na materiale barwionym obejmują substancje trudno rozpuszczalne, wytrącane w porach materiału barwionego. Wytrącanie następuje przez utlenianie substancji barwnej, rozpuszczalnej w wodzie lub przez syntezę trudno rozpuszczalnej substancji barwnej w wyniku kolejnego działania dwóch kąpieli,zawierających zdolne do reakcji związki rozpuszczalne.

Wyodrębnioną grupą barwników są pigmenty, wykorzystywane do produkcji farb i lakierów kryjących, w przemyśle gumowym, tworzyw sztucznych, papierniczym i innych. Pigmenty naturalne organiczne występują w kwiatach i owocach roślin (antocjany o barwach od różowej do niebieskiej i flawony o różnych odcieniach barwy żółtej), w organizmach zwierząt i drobnoustrojów.

Badania i ustalenie budowy chemicznej pigmentów organicznych umożliwiło ich syntezę oraz otrzymanie wielu barwników pochodnych. Pigmenty organiczne nie są stosowane w praktyce. Pigmenty nieorganiczne otrzymuje się przez zmielenie różnych barwnych minerałów.

Do najważniejszych pigmentów nieorganicznych (naturalnych i syntetycznych) należą: białe – CaCO3 (kreda szlamowana), MgC03-Mg(0H)2-3H20 (magnezja biała), MgO (magnezja palona), ZnO (biel cynkowa), Ti02 (biel tytanowa), BaSO4 (litopon), 2PbCO3-Pb(0H)2 (biel ołowiana); srebrny – pył glinowy; żółte – PbCrO4 (żółcień chromowa), ochra (palona glina); złoty – siarkochlorek cyny o złożonym składzie chemicznym; czerwone -Pb3O4 (minia), Fe2O3 (czerwień żelazowa); zielony – złożone związki boru (zieleń Guineta); niebieskie – złożone glinokrzemiany (ultramaryna), złożona sól cyjanożelazowa (błękit pruski); czarny – sadza,

Tkaniny dekoracyjne

Tkaniny dekoracyjneTkaniny dekoracyjne – wyroby tkackie powstałe ze splecenia na warsztatach ręcznych lub mechanicznych dwóch szeregów prostopadłych do siebie nici (lnianych, wełnianych, bawełnianych, metalowych, współcześnie również z tworzyw sztucznych); nici biegnące wzdłuż nazywa się osnową, poprzecznie – wątkiem. Tkaniny dekoracyjne mają przeważnie wzory ornamentalne, często wykończone ozdobnym obramowaniem o ornamencie ciągłym (bordiurą), niekiedy dodatkowo frędzlami. Służą do ozdoby podłóg, ścian lub mebli (także jako obicia). Do tkanin dekoracyjnych należą: kobierce (dywany)-tkaniny jednostronne, po prawej stronie puszyste (gęsty „las” krótko przyciętych nici lub pętelek), po lewej gładkie (usztywnione podłoże – osnowa), z wełny, jedwabiu lub włókien sztucznych, dawniej tkane wyłącznie na warsztatach ręcznych, obecnie najczęściej maszynowo, o różnych kształtach (prostokąty, owale, sześciokąty itp.), wielobarwne, o wzorach tradycyjnych, orientalnych – geometrycznych i kwiatowych (wykończonych bordiurą) i współczesnych (np. abstrakcyjnych). Kobierce są używane we wnętrzu przede wszystkim do wykładania podłóg, rzadziej do dekoracji ścian; gobeliny (tapiserie, arrasy) -tkaniny jednostronne, wykonane głównie z wełny (dawniej łączonej z jedwabiem oraz srebrnymi lub złotymi nićmi, dziś z sizalem i włóknem szklanym), tkane na wzór obrazów (według przygotowanych wcześniej wzorów), „malowane” kolorową przędzą jak obraz farbą. Technikę gobelinową wykorzystuje się też do wyrobu tkanin obiciowych o tradycyjnym wzornictwie. Gobeliny służą przede wszystkim do dekoracji ścian mieszkania; kilimy — tkaniny dwustronne, wykonane z wełny (osnowa wełniana lub lniana), kolorowe, wzorzyste, o prostych ornamentach, najczęściej o motywach geometrycznych i roślinnych, wykończone bordiurą. Kilimy należą do najstarszych tkanin, znanych już w starożytności, popularne w sztuce ludowej. Kilimy są stosowane we wnętrzu do dekoracji ścian, rzadziej podłóg (z uwagi na ich słabszą od kobierców konstrukcję) oraz jako nakrycia na meble; makaty – tkaniny dwustronne, wyrabiane z jedwabiu, przetykane złotymi lub srebrnymi nićmi, rzadziej haftowane, o stylizowanych wzorach roślinnych lub geometrycznych, służą do ozdoby ścian i jako nakrycia na meble; pasiaki – tkaniny dwustronne, wykonywane z wełnianego (tzw. wełniak) lub bawełnianego (tzw. kanefos) różnobarwnego wątku na niewidocznej lnianej osnowie, o poprzecznym pasowym ornamencie, wykorzystywane często jako nakrycie na łóżko lub jako element ubioru wiejskiego. W Polsce najsłynniejsze są pasiaki z regionu łowickiego; patchwork (czyt. peczuork), zszywanka – tkanina jednostronna, powstała w wyniku zszycia różnobarwnych wzorzystych skrawków różnych tkanin. Łączy się gładkie tkaniny o różnych barwach, o odpowiednio dobranych deseniach lub podobnej fakturze. Zszywa się prostokąty, kwadraty lub romby. Klasyczne zszywanki składają się z trzech warstw: wierzchniej – dekoracyjnej, środkowej – ocieplającej oraz spodniej – podszewkowej. Wszystkie trzy warstwy przepikowuje się razem, jak kołdrę. Zszywanki eksponuje się na podłodze; jednowarstwowe mogą służyć jako nakrycia mebli.

Szkło artystyczne

Szkło artystyczneSzkło artystyczne – wyroby ze szkła, użytkowe i dekoracyjne, odpowiednio ukształtowane i zdobione. W zależności od technologii wytwarza się różne rodzaje szkieł białych i barwionych, często zdobionych dekoracją trawioną, grawerowaną lub wycinaną, niekiedy malowanych farbami emaliowanymi i złoconych. Oprócz rzadko już stosowanych dawnych technik szklarstwa, których wytwory są dzisiaj raczej obiektami muzealnymi, współcześnie wytwarza się wiele pięknych naczyń – dzbanów, kielichów, wazonów, szklanek, często z ciężkiego szkła potasowego (np. tzw. kryształowe szkło czeskie) czy z właściwego szkła kryształowego, np. z huty w Szklarskiej Porębie. Popularne są też różnorodne wyroby ze szkła barwionego, np. z hut w Jaśle, Krośnie i Krakowie